Nijinsky van
Arthur Japin.
(een kritische
beschouwing)
------------------------------------------------------
Als je zo geïnteresseerd bent in
Nijinsky, gaat iedereen ervan uit dat je dat boek snel zult lezen. Maar mijn
belangstelling werd al snel getemperd toen ik in de boekhandel de zijflap las:
"De legendarische Sergei Diaghilev, die alles in het
werk heeft gesteld om Vaslav te vernietigen nadat
deze hem als minnaar had afgewezen."
Zucht. Weer iemand die het boek dat Romola
over haar man had geschreven teveel voor zoete koek had aangenomen.
Natuurlijk was Sergei heel verdrietig en wanhopig, en later
ook woedend geweest toen Vaslav totaal onverwachts in
Zuid Amerika trouwde met een meisje uit het Corps de ballet. Hij wist niet dat Romola enkel bij het ballet wilde om deze man in te palmen.
Hoe dat gelukt is, zal eeuwig een raadsel blijven. Ze konden nauwelijks een
woord met elkaar wisselen.
Sergei ontsloeg Vaslav bij zijn
ballet Russes. Dat zal niemand hem kwalijk nemen, het
moet vreselijk zijn om je geliefde met zijn nieuwe partner in je directe
omgeving te zien.
Maar hem vernietigen? Hij heeft zelfs van alles gedaan om hem
weg te halen uit Hongarije waar hij tijdens de oorlog gevangen zat. En later,
nadat Vaslav al 'gek verklaard' was, geprobeerd om
hem terug te krijgen in de werkelijkheid. Daarvoor bezocht hij Vaslav bij Romola thuis, toch een
behoorlijke overwinning op zichzelf.
Vaslav en Romola
waren zo hysterisch paranoïde in Amerika, dat toen Vaslav
een keer in een roestige spijker trapte, Romola een
plannetje van Sergei vermoedde...
Dan het boek.
Het is uit drie gezichtspunten geschreven, waarbij die van
ene Peter het meest merkwaardig is, omdat hij grotendeels verzonnen is.
Zo was Peter er niet bij als Vaslav
zijn dochter Kyra gaat halen uit Lausanne.
Romola in haar boek: "De volgende
dag ging Vaslav naar Lausanne om Kyra en de
verpleegster op te halen. Ik was behoorlijk nerveus, want hij sprak geen Duits
en was totaal verloren als hij moest zorgen voor de dagelijkse benodigdheden in
het leven. Een kamer in een hotel boeken en een treinkaartje kopen waren
onbekende ervaringen voor hem. Vaslav was erg trots
en vol gevoelens van avontuur voor zijn eerste reisje alleen."
Helemaal onbekend was de reis trouwens niet. Ze hadden hun
dochter Kyra nog samen bezocht vlak voordat ze het huis in St Moritz gingen
kopen.
Japin beweert dat Peter de eerste was die Romola
meldde dat het niet goed ging met Vaslav.
Dat baseert hij op het volgende stukje waarbij Romola naar de keuken gaat om de vrouwelijke kok nog enkele
instructies te geven. Aan een tafel daar zaten het dienstmeisje, het wasmeisje Kati en de stoker. Ze zwegen abrupt toen Romola binnenkwam, maar toen ze aandrong, zei de stoker:
(naamloos dus!):
"Madame, vergeef me. Ik kan het fout hebben. Wij houden
allemaal van u beiden. Weet u nog dat ik u vertelde dat ik als een kind in mijn
dorp Sils Maria boodschappen deed voor meneer Nietzsche? Ik droeg zijn rugzak
als hij naar de Alpen ging om te werken. Mevrouw, voor hij werd weggehaald,
gedroeg hij zich en zag hij eruit net zoals meneer Nijinsky nu."
Romola gaf een schreeuw van schrik toen ze
hoorde dat Vaslav met een groot kruis door het dorp
liep om mensen naar de kerk te sturen. (...)
Dan een opmerking over de heer Hanselmann.
De man komt ook bij Romola voor, maar er is nergens
een aanwijzing dat ze de man niet mag.
"Soms gingen we een aperitiefje voor de lunch drinken
bij de Hanselmanns, waar iedereen in het seizoen heen
gaat. Hanselmann, van oorsprong een Oostenrijker, was
een bekend banketbakker, nogal een persoonlijkheid, die een belangrijke rol
speelde in het leven in deze plaats. Hij was een trouwe vriend van 'monsieur
Nijinsky'. Vaslav hield van zijn kaasstengels, gaf
hem recepten voor Koulibjak en besprak soms de
politieke situatie met hem."
Dat deze Oostenrijker ooit in Rusland gewerkt zou hebben, is
natuurlijk niet erg waarschijnlijk.
Als een schrijver een boek schrijft over een historische
figuur, is er natuurlijk veel wat hij zelf moet invullen met zijn fantasie. De
kunst is dan om het zo te doen dat het klopt met de gegevens. De lezer moet
denken: zo zou het gebeurd kunnen zijn.
En niet: dit klopt helemaal niet.
Dat Diaghilev ineens voor de deur staat, valt duidelijk in de
laatste categorie.
De laatste dans van Vaslav, zijn
'huwelijk met God' was op 19 januari 1919.
Hier is het relaas van Romola over
die dag.
*
Nog een kleine opmerking. Wat me opviel, was hoe vaak en veel
Japin Vaslav laat praten. Vaslav
was een beperkt prater en uitte zich vaak in enkele zinnen. De monologen zijn
behoorlijk onwaarschijnlijk.